|
|
Kaszuby
..powrót
Obszar Pomorza pod względem etnograficznym zajmuje kilka grup
społecznych. Nadmorscy Słowińcy, na południu – Kabatkowie, zaś na
wschód od nich Kaszubi nadłabscy. Na północy napotykamy Borowiaków
Tucholskich oraz Kociewiaków, natomiast pod górną Wierzycą i
Radunią, w okolicy Kościerzyny, Kartuz, Wejherowa - Kaszubów
właściwych.
Akcje germanizacyjne, osiedleńcze, napływ kultury Wielkopolski i
Kujaw uniemożliwiły zachowaniu się kultury kaszubskiej w czystej
postaci. Za najbardziej miarodajne i reprezentacyjne dla regionu
uznano, opisane w okresie międzywojennym, zwyczaje sfery
północno-zachodniej – okolice Kartuz.
Na podstawie zachowanych
przysłów wnioskować można, że potrzeba tańca musiała niegdyś u
Kaszubów wyrastać
z głęboko zakorzenionego instynktu ruchu i zabawy, z potrzeby
wyżycia się towarzysko, artystycznie i muzycznie,
z chęci popisywania się i udzielania.
O potrzebie rytmicznego wypowiadania się ruchowo na tle muzyki
świadczy przede wszystkim wielka ilość zachowanych melodii
tanecznych. Prawie zawsze towarzyszyła im treść słowna. Choć
niewiele wiemy o tańcach ziemi kaszubskiej, ogólnie scharakteryzować
można kilka spośród znanych.
„Brutczi tuńc” to taniec panny młodej (brutka) przed północą,
podczas którego tańczy ona kolejno z każdym gościem, poczynając od
starosty weselnego. Zachowanym do dziś fragmentem tańca o nazwie „Trőfl”
jest wesoła „Marëszka”. „Nasző Nënka” to typowy weselny taniec
wykonywany przed oczepinami, symbolizujący przejście panny młodej
spod opieki matki (nënczi) do męża. Inny, „Okräc so wkół” inicjowany
był przez dziewczyny. Wykpiwał on opornych bądź nieśmiałych
chłopców. Typowo męskim zaś, jest „Dzëk” – żywy taniec, według
nadmorskich tradycji imitujący walkę piratów. Tańcem imitującym fale
morskie, był wykonywany we troje (tancerz z dwiema tancerkami), „Wôłtôk”
inaczej zwany „Wetròjnik”. Za rodowy taniec Kaszubów uważany był
niegdyś żywy, radosny i zarazem uroczysty „Kòséder”.
Tańce kaszubskie są nieskomplikowane technicznie, ale wymagają
dbałości o każdy element oraz specyficznego dostojeństwa wykonania.
Podobnie jak w tańcu, tak i w
dziedzinie ubioru trudno o dokładność. Typowy strój kaszubski
wyszedł z użytku przed ponad stu laty.
Wiadomym jest, że inaczej ubierali się rybacy morscy i śródlądowi,
rolnicy i mieszczanie. Dopiero po 1953 roku etnografowie ustalili
uogólniony typ odzienia. W dni uroczyste ubierano się odświętnie i w
tym odzieniu karmiono trzodę oraz wykonywano inne niezbędne
czynności w obejściu.
Dziewczęta nosiły szerokie, marszczone spódnice za kolana, w kolorze
modrym bądź wiśniowym, zielonym lub rzadko żółtym. Bluzki były
białe, o falbaniastych rękawach, zebranych w mankieciki wiązane
tasiemką. Kołnierzyk stojący. Wątpliwe, czy były one zdobione
wielobarwnym haftem, który się przyjął dopiero u progu naszego
stulecia. Na bluzki wdziewano aksamitny gorsecik, czarny lub w
kolorze spódnicy. Gorseciki były wyszywane złotą lub srebrną nicią.
Zawiązywano też krótkie fartuszki, a na nogi, na białe pończochy,
wkładano niskie buty na podwyższonym obcasie, zapinane na pasek, w
kolorze czarnym. Kobiety ozdabiały głowę czepcem - złotogłowiem.
Dziewczęta wiankiem
z kwiatów lub opaską w kolorze spódnicy.
Mężczyźni nosili buty z cholewą, w które wpuszczali spodnie,
przeważnie białe sukienne. Białą koszulę wiązano pod szyją tasiemką
koloru czerwonego. Na koszulę nakładano zwykłą kamizelkę lub katanę
z rękawami. Na wierzch rodzaj sukmany granatowej, czarnej lub
brązowej, podbitej czerwoną podszewką. Głowę okrywano czarnym
filcowym kapeluszem, a zimą futrzaną czapą.
Obecnie Kaszubi z wielką dbałością podchodzą do swojej kultury,
traktując ją jako odrębną narodowość. Głównym wyznacznikiem jest
język kaszubski, powszechnie używany na tych terenach.
Jednym ze zjawisk, które decydowało o rozwoju kultury kaszubskiej
były procesy instytucjonalizacji. Świadczyć o tym może powstanie
kaszubskiego ruchu regionalnego oraz rozwój instytucji chroniących
tamtejsze dziedzictwo. Znaczącym ośrodkiem jest Park etnograficzny
we Wdzydzach Kiszewskich. Na powierzchni 22 hektarów znajduje się
około 40 obiektów, które warto odwiedzić, by lepiej poznać kulturę
kaszubską.
Opracowanie: Artur Kotwas
Bibliografia:
1. Dąbrowska G., W kręgu polskich tańców ludowych, Wyd. Ludowa
Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1979 r.
2. Krzyżanowski J.(red.), Literatura Ludowa Nr 1-2: Kaszuby i
Pomorze, Wyd. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Warszawa 1959 r.
3. Szefka P., Tańce kaszubskie; zeszyt 1-4, Wyd. Ligi Morskiej i
Kolonialnej, Gdynia 1936 r.
4. Sychta B., Hanka się żeni: wesele kaszubskie w pięciu aktach z
muzyką i śpiewem, Wyd. Dom Książki Polskiej, Wejherowo,
Warszawa 1937 r.
..powrót
|
|
