|
|
Kurpie Zielone
..powrót
Centralna strefa podziału regionalnego Polski, to m.in. Mazowsze,
którego zróżnicowanie wewnętrzne odpowiada dawnemu podziałowi byłego
księstwa na trzy województwa. W każdym z nich zaistniały odrębności,
które dostrzec można w stroju, jego kolorystyce i zdobnictwie a
także kulturze muzycznej.
Wyraźnie wyodrębniającą się pod względem etnograficznym grupę
stanowią Puszczacy – mieszkańcy Kurpiowskiej Puszczy Zielonej.
Niedostępność terenu, długotrwały brak bliższej łączności z innymi
regionami kraju pozwoliły Kurpiom dłużej zachować elementy
tradycyjnej kultury, niż to było możliwe w innych częściach Polski.
Ludność kurpiowska charakteryzowała się dużą muzykalnością i
żywiołowością, co odzwierciedla się w pieśniach
i zabawach tanecznych. Do najbardziej charakterystycznych tańców
należy kurpiowskie przytrampywanie samych kobiet w półkolu albo
kole, w ujęciu za dłonie. Towarzyszy mu śpiew bez udziału muzyki
instrumentalnej. Najczęściej są to pieśni skoczne w rytmie oberka
bądź wolniejszego okrąglaka. Nieodłączne są w tym tańcu, nie
spotykane gdzie indziej, ruchy ramion i zwroty górnej części tułowia
to w prawą, to w lewą stronę. Najpowszechniej znanym we wschodniej
części Kurpiów jest korowodowy taniec – zabawa Konik. Uczestniczą w
nim mężczyźni i kobiety połączeni w jeden łańcuch, a korowód ów
prowadzony jest przez najzręczniejszego z tancerzy, według własnej
fantazji. Najbardziej lubianym zaś jest Powolniak, bez którego nie
mogła zakończyć się żadna zabawa taneczna, czy wesele. Melodii
Powolniaka jest wiele. Para zaczyna taniec krokiem chodu, po którym
następuje część tańczona w obrotach, wymagająca dużo miejsca
ponieważ tańczy się ją zamaszyście, długimi krokami, bardzo szybko
wirując dookoła izby. Historycznie interesującym tańcem jest Olender.
Istnieją dwie wersje jego pochodzenia. Według jednej zawdzięczamy go
Holendrom – rzemieślnikom sprowadzanym do Polski. Druga zaś czerpie
nazwę od bartników Olendrów, którzy
w czasie reformacji werbowali Kurpiów na nową wiarę. Inne znane
puszczańskie tańce to Żuraw, Fafur, i odmiana walca – Okrąglak.
Nazwa Kurpie pochodzi od łyczanego obuwia, jakie nosili mieszkańcy
bezleśnych ziem otaczających puszczę. Epitet ten, początkowo
pogardliwy, został przyjęty przez tutejszych jako określenie własnej
tożsamości etnicznej. Innymi, charakterystycznymi elementami stroju
w tej części Polski są sznury korali bursztynowych, obrabianych przy
użyciu tkackiego kołowrotka. Młode i starsze Kurpianki zazwyczaj
splatały włosy w dwa warkocze i opuszczały je na plecy, wiążąc razem
wstążką. Na uroczystości kościelne lub ważniejsze wydarzenia
nakładały na głowy czółka, tj. wysokie stroiki z tektury oklejane
czarnym aksamitem, zdobione barwnym naszyciem, kwiatkami i
kolorowymi wstążkami.
W tkaninach kurpiowskich dominuje kolor zielony i czerwony.
Tradycyjna spódnica Kurpianki, ozdobiona fartuchem, ma zazwyczaj
gładki przód i tył układany w duże, strojne fałdy. Na koszulę
nakładały gorset bez rękawów nazywany „wysokiem”.
Kurpiowski ubiór męski był zróżnicowany w zależności od tego, kto go
nosił. Spodnie wykonane z grubego lnu, zaś na koszuli ozdobionej
czerwoną wstążeczką „fafurką” nosił Kurp katanę - „lejbzik”,
granatową u bartników, a czerwoną
u strzelców, sięgająca do pasa, obszyta wzdłuż rozcięcia na
przedzie, na dole oraz wokół szyi czarną szeroką lamówką.
Odzianych w stroje mieszkańców można było dawniej zobaczyć na
jarmarkach, odpustach i innych uroczystościach jeszcze w latach
dwudziestych XX w. w Myszyńcu lub Kadzidle. Dziś tradycje kultywują
zespoły regionalne, a źródło wiedzy stanowią ekspozycje w
kurpiowskich skansenach i muzeach.
 
Opracowanie: Artur Kotwas
Bibliografia:
1. Dąbrowska G., W kręgu polskich tańców ludowych, Wyd. Ludowa
Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1979 r.
2. Dąbrowska G., Wesele kurpiowskie, Wyd. PWM, Warszawa 1985 r.
3. Dąbrowska G., Taniec w polskiej tradycji, Wyd. Muza, Warszawa
2006 r.
4. Hyra A. Kurpie – tańce i kapele kurpiowskie, Wyd. PWM, Warszawa
1985 r.
5. Krzyżanowski J.(red.), Literatura Ludowa Nr 4-5: Kupie, Wyd.
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze 1961 r.
..powrót
|
|
